Thai quá ngày – những điều thai phụ cần biết

2:15 PM - 22/04/2016

Theo BS Nguyễn Ngọc Thông, Giám đốc Trung tâm Chăm sóc sức khỏe sinh sản TPHCM, cho biết: “Thai quá ngày sinh” hay còn gọi là “thai già tháng”, tức là thai quá 41 tuần thai, được tính từ ngày đầu của kỳ kinh cuối. Thai quá ngày được xếp vào nhóm “thai kỳ có nguy cơ cao”. Nếu tuồi thai vượt quá giới hạn 41 tuần mà không có dấu hiệu chuyển dạ, sản phụ cần được nhập viện để tiến hành các kiểm tra cần thiết và xử lý kịp thời các biến chứng có thể xảy ra.

Thai quá ngày là gì?

Thai quá ngày theo định nghĩa là tuổi thai vượt quá giới hạn 41 tuần thai và bắt đầu bước sang tuần 42 trở lên. Trong số 12% thai phụ được chẩn đoán là thai quá ngày thì chỉ có khoảng 4% là quá ngày thực sự, số chị em còn lại thường do tính sai ngày dự sinh.

Theo BS Trần Ngọc Hải, Trưởng Phòng Kế hoạch – Tổng hợp BV Từ Dũ cho biết: “Một thai kỳ bình thường kéo dài từ 38-42 tuần, do đó tùy theo từng người mà ngày sinh thực sự có thể dao động trong khoảng thời gian này. Theo đó, ngày dự sanh là ngày mà bác sĩ thông qua ngày đầu kỳ kinh cuối của thai phụ hoặc qua siêu âm thai trong những tuần lễ đầu để dự kiến ngày sinh cho thai phụ. Ngày dự sinh thường rơi vào tuần thứ 40 của thai kỳ, tương đương với “9 tháng 10 ngày” theo cách tính dân gian. Vì vậy, việc ngày sinh thật có trễ hơn so với ngày dự sanh vài ngày cũng chưa hẳn là thai quá ngày. Và để chứng minh chính xác một bào thai là quá ngày, chỉ có thể chờ em bé được sinh ra và có các biểu hiện đặc trưng như da nhăn nheo, móng tay dài hơn, mỡ dưới da ít hơn, chỉ tay, chỉ chân dài hơn, trẻ nhỏ (do suy dinh dưỡng) hoặc lớn hơn so với trẻ bình thường… Tuy nhiên, để bảo đảm an toàn cho trẻ và sản phụ, cho nên dù khoảng xê dịch là 38-42 tuần nhưng thai quá 41 tuần BS đã cho nhập viện để theo dõi”

Đánh giá chính xác tuổi thai và chẩn đoán kịp thời thai quá ngày cũng như phát hiện và xử lý kịp thời các trường hợp thai quá ngày giúp giảm nguy cơ gây hậu quả xấu trên thai và nguy cơ cho mẹ.

Xử lý khi thai quá ngày mà mẹ bầu chưa chuyển dạ 01

Thai quá ngày là những thai kỳ kéo dài hơn 42 tuần lễ tính từ ngày đầu tiên của kỳ kinh cuối cùng.

Cách tính tuổi thai

- Một số từ như: thai già tháng, thai quá ngày sinh, thai quá dự kiến sinh,…đều mô tả cùng một hiện tượng là thai nhi đã đến ngày sinh nhưng vẫn chưa chào đời. Tuy nhiên, giữa các từ trên có một sự khác biệt như: “thai già tháng – là thai quá dự kiến sinh và sức sống của thai nhi trong bụng mẹ đã suy giảm, vì thế nên lấy thai ra ngay bằng phương pháp phẫu thuật”. “Thai quá dự kiến sinh hay thai quá ngày – là những bào thai sống trong bụng mẹ quá 9 tháng 10 ngày hay vượt quá 41 tuần thai kỳ”

- Căn cứ vào ngày có kinh đầu tiên của kỳ kinh cuối mà bác sĩ sẽ tính được tuổi thai và có ngày dự kiến sinh cho thai phụ. Theo cách tính này thì tuổi thai dựa vào số tuần không có kinh của thai phụ. Ví dụ như sau: nếu một phụ nữ có chu kỳ kinh nguyệt là 28 ngày, kỳ kinh cuối rơi vào ngày 1 – 5 tháng 01 và người phụ nữ này đi khám sau khi bị chậm kinh 2 tuần, tuổi thai lúc này được tính là 2+4=6 tuần.

- Căn cứ vào kỳ kinh cuối của người phụ nữ mà các bác sĩ có thể đưa ra ngày dự kiến sanh với cách tính như sau:

+ Với những tháng có kinh cuối cùng <= 3 thì tháng dự sanh = tháng có kinh cuối + 9.

+ Với những tháng có kinh cuối cùng >3 thì tháng dự sanh = tháng có kinh cuối – 3

+ Với ngày dự sanh = ngày có kinh cuối + 7

Với cách tính này, các bạn có thể tính ngày dự sinh của sản phụ trên như sau: ngày 01 tháng 01 là ngày kinh cuối thì ngày dự sinh sẽ là: ngày 01+07=08 và tháng 01+09=10 – ngày dự sanh là ngày 08 tháng 10. Đây không phải là ngày sinh thật của thai phụ mà chỉ là ngày sanh dự kiến. Trên thực tế không phải thai phụ nào cũng chuyển dạ đúng vào ngày dự kiến sinh. Nếu cuộc chuyển dạ của thai phụ xảy ra ở tuần thai từ 38-42 tuần thì được xem là thai đủ tháng, thai nhi được sanh ra dưới 38 tuần được gọi là thai non tháng, nếu sau ngày sanh dự kiến mà chưa thấy dấu hiệu chuyển dạ thì được gọi là thai quá ngày sanh hay thai quá ngày dự kiến sanh và thai nhi trên 42 tuần sẽ được xem là thai già tháng.

Thai quá ngày - những điều thai phụ cần biết 01

Cách tính tuổi thai dựa vào kỳ kinh cuối cùng của thai phụ

Những rủi ro cho mẹ và thai nhi khi thai quá ngày

Nguy cơ trên thai nhi:

- Do suy tuần hoàn nhau – thai, thai nhi hít nước ối có chứa phân xu và nhiễm trùng trong thai nhi nên thai quá ngày làm tăng nguy cơ trên thai nhi rất cao với những thai trên 42 tuần thì tỷ lệ tử vong chu sinh (tử vong thai nhi và trẻ sơ sinh sớm) cao gấp 2 lần so với thai đủ tháng và tăng gấp 6 lần với những thai trên 43 tuần.

- Khoảng 20% thai nhi quá ngày sanh bị hội chứng suy dinh dưỡng, đây là những trẻ sơ sinh bị chậm phát triển trong tử cong do hội chứng suy tuần hoàn nhau – thai.

- Ngoài ra, thai quá ngày làm tăng nguy cơ chèn ép cuống rốn do thiếu ối, hít phân xu và các biến chứng sơ sinh khác như hạ đường huyết, co giật, suy hô hấp và những đứa trẻ được sinh ra trong tình trạng này có nguy cơ tổn thương thần kinh lâu dài.

- Thai quá ngày làm cho thai nhi trưởng thành muộn do phải nằm trong môi trường nước ối lâu nên thai nhi bị mất lớp mỡ bao bọc cơ thể nhiều nhất là ở vùng bụng, làm cho làn da của bé sẽ ửng đỏ, nhăn nhúm.

- Thai quá ngày làm cho lá nhau bị thoái hóa khiến nhau thai bị suy dẫn đến tình trạng sụt cân của thai nhi do giảm lượng mỡ cần thiết cũng như giảm khối lượng cơ thể do thiếu chất dinh dưỡng và oxy

- Một số trường hợp thai quá ngày quá lớn (trên 4 kg), sẽ gây khó khăn trong quá trình chuyển dạ. Nếu cố sinh thường, khi di chuyển qua đường sinh, vai thai nhi to quá có thể bị gãy xương đòn, gây liệt hoặc rối loạn dây thần kinh cánh tay, thậm chí đe dọa đến tính mạng của thai nhi.

Nguy cơ trên thai phụ:

- Thai quá ngày gây áp lực tâm lý, gây stress cho thai phụ.

- Thai quá ngày tăng nguy cơ sanh khó trong chuyển dạ cho thai phụ (sanh khó trong thai quá ngày chiếm tỷ lệ 9-12% so với sanh khó khi thai đủ tháng là 2-7%), tổn thương tầng sinh môn nặng do thai to và tỷ lệ mổ lây thai tăng gấp 2 lần, tổn thương cổ tử cung, rách âm đạo, làm giãn sàn chậu, mất tự chủ tiêu tiểu sau sinh.

Với thai quá ngày, tăng nguy cơ sinh khó, rách tầng sinh môn, rối loạn chức năng tiểu tiện cho người mẹ sau khi sinh

Phải làm gì khi thai quá ngày?

- Khi bạn bị thai quá ngày, bác sĩ thường khuyên bạn nhập viện để làm xét nghiệm xác định xem thai nhi đã trưởng thành thực sự chưa, sức khỏe thai nhi có bị đe dọa không. Ngoài một số xét nghiệm máu bắt buộc, bác sĩ sẽ yêu cầu bạn siêu âm để đo kích thước của thai nhi và lượng nước ối và có thể chọc hút một ít dịch ối.

- Bác sĩ có thể chỉ định thai phụ làm thử nghiệm thách thức bằng Oxytocin. Khi đó, nữ hộ sinh sẽ cho mẹ bầu truyền tĩnh mạch dung dịch Glucose 5% có pha 5 đơn vị Oxytocin để tạo ra ba cơn gò tử cung trong 10 phút. Họ còn gắn mmonitor vào cơ thể bạn để theo dõi đáp ứng của tim thai và các cơn gò trong vòng ba mươi phút. Nếu em bé chịu đựng được “cuộc chuyển dạ nhân tạo này” thì có thể sẽ chịu được cuộc sanh thật.

- Trong lúc chờ đợi em bé chào đời có thể bác sĩ sẽ chỉ định theo dõi đáp ứng tim thai mỗi khi em bé cử động. Bác sĩ sẽ yêu cầu bạn bấm đánh dấu trên biểu đồ tim thai mỗi khi bé đạp. Sau 20 – 45 phút thử nghiệm, bác sĩ sẽ đọc kết quả để biết được sức khỏe của thai nhi lúc này.  Bác sĩ còn yêu cầu bạn theo dõi cử động của thai nhi hàng ngày để xem bé của bạn có bị suy thai hay không.

- Khi chắc chắn thai nhi đã đủ trưởng thành và có thể chịu đựng được cuộc chuyển dạ thì bác sĩ sẽ lựa chọn cách tốt nhất cho bạn sinh. Bác sĩ sẽ đặt một túi nước vào trong buồng tử cung để kích thích tạo cơn gò hay truyền dung dịch Oxytocin đường tĩnh mạch cho bạn. Những trường hợp em bé không chịu đựng được cuộc sanh, hoặc em bé quá to, hoặc bạn có vết mổ lấy thai cũ,… có thể bác sĩ sẽ quyết định mổ cho bạn để lấy em bé ra.

Theo Khoa Sản A – BV Từ Dũ