Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh

11:51 AM - 25/03/2016

Theo bác sĩ Trần Thị Liên, trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Saint Paul, cho biết, vàng da sơ sinh là hiện tượng sinh lý xảy ra do các hồng cầu của thai nhi bị phá huỷ để được thay thế bằng hồng cầu trưởng thành.

Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh là gì?

Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh là tình trạng thay đổi màu da và lòng trắng của mắt. Nếu chúng ta dùng ngón tay ấn nhẹ lên mũi hoặc ngực trẻ, sẽ thấy tình trạng đổi màu vàng hay bạn sẽ thấy sắc vàng trong lòng trắng mắt hoặc giữa các nứu răng của trẻ.

Bệnh vàng da thường xuất hiện từ ngày thứ hai hay thứ ba sau khi sinh. Trong tất cả các trường hợp vàng da ở trẻ thì vàng da sinh lý thường sẽ tự hết trong vòng 2 tuần sau khi sinh.

Các dạng vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da ở trẻ sơ sinh được chia thành 3 dạng: vàng da sinh lý, vàng da bệnh lý và vàng da nhân

- Vàng da sinh lý:

+ Thường xảy ra với các trẻ sơ sinh và xuất hiện từ ngày thứ 2 sau khi sinh, kéo dài khoảng 2 tuần sẽ tự hết.

+ Trẻ bị vàng da sinh lý vẫn ăn ngoan, ngủ tốt, nước tiểu và phân màu vàng. Vàng da sinh lý không ảnh hưởng đến sinh hoạt cũng như không gây nguy hiểm cho trẻ.

+ Nguyên nhân vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh là do khi trẻ phát triển trong bụng mẹ, cơ thể trẻ có lượng hồng cầu cao (khoảng 5-6 triệu hồng cầu/mm3). Sau khi sinh khoảng 2 ngày, trẻ tự thở tốt, lượng hồng cầu thừa lúc này bị vỡ làm tăng chất bilirubin trong máu. Bilirubin được chuyển về gan và chuyển hóa tại đây và cuối cùng được thải ra ngoài qua đường bài tiết. Ngoài nguyên nhân hồng cầu thừa bị vỡ, trẻ sơ sinh bị vàng da sinh lý còn có nguyên nhân khác là do trong sữa mẹ có chứa nhiều beta carotene (tiền tố vitamin A) vì chế độ ăn hằng ngày của người mẹ có quá nhiều rau xanh hoặc hoa quả có màu như cà rốt, đu đủ.

- Vàng da bệnh lý:

+ Chiếm tỷ lệ khoảng 25-30% trẻ được sinh ra. Vàng da bệnh lý là hiện tượng chất bilirubin tự do trong máu quá cao làm cho da của trẻ có thể bị vàng ngay từ khi mới lọt lòng.

+ Các vùng da bị vàng này lan rộng rất nhanh, bắt đầu từ mặt, đến ngực, bụng và lan xuống cả hai chân. Ngoài triệu chứng vàng da, trẻ bị vàng da bệnh lý còn có các triệu chứng như ngủ li bì, sốt cao, bú ít, nước tiểu trong và đi đại tiện ít (khoảng 1 lần/ngày hay 1 lần/vài ngày).

+ Nguyên nhân chính của bệnh vàng da bệnh lý là do sự bất đồng về nhóm máu APO hay Rh giữa mẹ và con, hạ đường huyết, đa hồng cầu, bướu máu…

Tất tần tật về bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh 03

Các dạng bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh

- Vàng da nhân:

+ Trường hợp này thường xảy ra với những trẻ sinh non, sinh thiếu tháng, trẻ nhẹ cân bị bệnh vàng da, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, chất bilirubin nhanh chóng chạy lên não, làm tồn thương não dẫn đến vàng da nhân.

+ Triệu chứng ban đầu của vàng da nhân là toàn thân cứng lại, vặn xoắn, co giật, vùng da bị vàng nhanh chóng lan ra lòng bàn tay, bàn chân. Hiện nay, trẻ mắc bệnh vàng da nhân thường khó chữa khỏi, trẻ dễ bị tử vong hoặc mắc các di chứng lâu dài như giảm thị lực, thính lực, chậm phát triển trí tuệ,…

Phải làm gì khi trẻ bị vàng da?

Ở trẻ đủ tháng, khi bị vàng da thì phần lớn được xem là vàng da sinh lý khi có đủ các tiêu chuẩn sau:

+ Triệu chứng vàng da xuất hiện sau 24 giờ tính từ lúc sinh.

+ Vàng da sẽ tự hết trong vòng 1 tuần đối với trẻ sinh đủ tháng và 2 tuần đối với trẻ sinh thiếu tháng.

+ Mức độ vàng da nhẹ (chỉ vàng da ở vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốn)

+ Chỉ đơn thuần bị vàng da, không kết hợp với các triệu chứng bất thường khác như thiếu máu, bỏ bú, lừ đừ, gan lách to,…

+ Nồng độ Bilirubin/máu không quá 12mg% ở trẻ đủ tháng và không quá 14mg% ở trẻ non tháng.

+ Tốc độ tăng bilirulin trong máu không quá 5mg% trong 24 giờ.

Với trường hợp vàng da sinh lý ở mức độ nhẹ ở trên, các bạn có thể:

+ Để trẻ điều trị tại nhà bằng cách tắm nắng với ánh nắng dịu (vào khoảng từ 7h30 đến 8h00 mỗi sáng).

+ Kết hợp cho trẻ bú sữa mẹ nhiều lần trong ngày vì sữa mẹ giúp đào thải nhanh chất bilirubin qua đường tiêu hóa.

+ Theo dõi thường xuyên các vùng lan rộng của bệnh vàng da và các triệu chứng kèm theo. Thời gian theo dõi từ 7-10 ngày sau khi sinh, nếu triệu chứng vàng da giảm dần thì tiếp tục thực hiện các chỉ dẫn trên.

Khi xuất hiện các triệu chứng sau, cần đưa trẻ đến bệnh viện để được chẩn đoán và điều trị càng sớm càng tốt để tránh xảy ra các biến chứng nhiễm độc thần kinh:

+ Bú ít hơn một nửa so với bình thường.

+ Nước tiểu trong.

+ Ngủ nhiều.

+ Vàng da xuất hiện sớm trong vòng 24 giờ sau khi sinh.

+ Vàng da lan đến bàn tay, bàn chân và kéo dài trên 15 ngày

Phương pháp điều trị

Chiếu đèn:

- Được chỉ định đối với trẻ:

+ Có cân nặng trên 2,5kg;

+ Có nồng độ bilirubin trong máu vào ngày thứ nhất: 40mg/l; ngày thứ 2: 130mg/1; ngày thứ 3: 160mg/l.

+ Khi trẻ xuất hiện vàng da sau sinh sau 24 giờ tuổi;

+ Vàng da tăng Bilirubin gián tiếp bệnh lý nhưng chưa có triệu chứng tiền nhiễm độc hay nhiễm độc thần kinh.

+ Ngoài ra, chúng ta cũng nên chiếu đèn dự phòng cho các trường hợp có nguy cơ bị vàng da sơ sinh: đẻ non, xuất huyết nhiều, bướu huyết thanh, bướu huyết xương, sọ to,.. Nhưng không được sử dụng phương pháp này cho trường hợp bị bệnh porphyrin/ niệu bẩm sinh.

Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh

Phương pháp chiếu đèn áp dụng cho các trường hợp vàng da nặng

- Sử dụng nguồn ánh sáng có bước sóng từ 400-500nm, cực điểm 450-460nm tương ứng với đỉnh hấp thụ của Bilirubin (ánh sáng màu xanh dương). Ánh sáng màu xanh dương từ bóng đèn compact, hallogen tác động lên các phân tử bilirubin ở dưới da trẻ, làm cho các phân tử này bị biến thành các dạng đồng phân quang học, không độc, tan trong nước, dễ dàng được thải qua nước tiểu.

- Chiếu đèn liên tục từ 3 – 15 ngày, tuỳ theo mức độ của bệnh, có thể cho trẻ chiếu đèn trong lồng ấp, giữ nhiệt độ từ 30 – 32oC. Cân nặng của trẻ càng thấp, nhiệt độ trong lồng ấp càng cao.

- Kỹ thuật rọi đèn: dùng đèn rọi vào da trẻ được cởi trần, có che kín mắt và bộ phận sinh dục, xoay trở để tăng diện tích da tiếp xúc với ánh sáng. Có thể rọi đèn liên tục hay cách quãng, rọi đèn 1 chiều hay 2 chiều.

- Một số lưu ý khi chiếu đèn:

+ Cần cho trẻ uống thêm nước, bú nhiều để bổ sung nước cho cơ thể hoặc truyền thêm dung dịch đường 10%.

+ Cách chọn dàn đèn: dàn đèn ánh sáng xanh dương có tác dụng tốt nhất, tiếp theo là ánh sáng xanh lá cây còn dàn đèn ánh sáng trắng có hiệu quả kém nhất.

Thay máu:

- Được chỉ định đối với trẻ (có cân nặng trên 2,5kg) có nồng độ bilirubin trong máu vào ngày thứ 1 và ngày thứ 2: 180mg/l; ngày thứ 3: 200mg/l.

- Qua đường tĩnh mạch rốn, dùng bơm tiêm hút ra một lượng máu nhất định sau đó lại bơm vào cơ thể trẻ một lượng máu tương đương. Sau mỗi lần thay máu, cần kiểm tra lại nồng độ bilirubin. Nếu nồng độ này vẫn cao, cần thay lần tiếp theo cho đến khi nồng độ bilirubin đạt mức cho phép.

- Lượng máu được chỉ định đối với trẻ sinh đủ tháng từ 150 – 160ml/kg/lần; trẻ sinh thiếu tháng từ 180 – 190ml/kg/lần.

camnangchobe.vn